Wat is trauma bonding? Betekenis, kenmerken en de rol van je lichaam

Misschien denk je iets als: ik weet dat het niet goed was, maar ik kan niet stoppen met aan de ander denken. Het klinkt tegenstrijdig, en zo voelt het ook. De vraag wat is trauma bonding komt vaak op precies dat moment, en ik wil je eerst dit zeggen: daar is een verklaring voor, en die verklaring heeft weinig te maken met hoe slim of sterk je bent.

Trauma bonding is een sterke emotionele band met iemand die je ook pijn doet, kleineert of bang maakt. Zo’n band ontstaat vooral als pijn en warmte elkaar afwisselen en er een machtsverschil is: de ander bepaalt wanneer het goed is en wanneer niet. Daardoor kun je je juist sterk verbonden voelen met iemand bij wie je je eigenlijk niet veilig voelt.

Hoeveel herken jij van wat hieronder staat? Je kunt ook eerst de korte zelftest over trauma bonding doen, en wat je invult blijft bij jou.

Wat is trauma bonding precies?

De term komt uit onderzoek van de Canadese psychologen Donald Dutton en Susan Painter, die begin jaren tachtig keken naar mensen die bleven bij een partner die hen mishandelde. Ze zagen twee dingen die steeds terugkwamen. Er was een machtsverschil, waarbij de een de ander domineerde. En er was afwisseling: periodes van pijn of dreiging werden afgewisseld met periodes van warmte, spijt en liefde. Juist die combinatie maakte de band sterker in plaats van zwakker. Hun vervolgonderzoek uit 1993 lees je hier, in het Engels.

Inmiddels wordt het begrip breder gebruikt, ook voor relaties zonder fysiek geweld, waarin wel sprake is van emotionele pijn, kleineren, manipulatie of dreigen met weggaan. Het begrip beschrijft een patroon en is geen officiële diagnose.

Waarom je lichaam zich hecht aan wie je pijn doet

Om trauma bonding te begrijpen, helpt het om te kijken naar hoe hechting werkt. Als mens zijn we gemaakt om bij gevaar dichter naar onze naasten toe te gaan. Een kind dat schrikt, rent naar zijn ouder. Dat systeem werkt ook nog als je volwassen bent. Als je bang of gekwetst bent, zoekt je lichaam nabijheid bij degene aan wie je gehecht bent.

Het probleem ontstaat als die persoon ook de bron van de pijn is. Dan zet de pijn je hechtingssysteem aan, en je lichaam zoekt troost bij precies degene die je pijn deed. Als die ander dan warm reageert, voelt dat als een enorme opluchting. Zo kan de band met elke ronde sterker worden. Hoe hechting in relaties werkt, leg ik verder uit bij hechtingsstijlen.

Daarbij komen de reacties die je zenuwstelsel heeft bij dreiging. Naast vechten en vluchten zijn dat bevriezen en extra meegaand worden, waarbij je het de ander zo veel mogelijk naar de zin probeert te maken. Misschien maak je jezelf lief, behulpzaam en klein, omdat dat de dreiging lijkt te verminderen. In een relatie met een machtsverschil kan dat zo vaak gebeuren dat het als liefde gaat voelen, terwijl je lichaam vooral probeert de dag door te komen.

Hoe je trauma bonding herkent

Trauma bonding ziet er bij iedereen een beetje anders uit, maar er zijn signalen die vaak terugkomen. Misschien verdedig je de ander tegenover vrienden of familie, ook als je zelf twijfelt, of voel je je schuldig voor het gedrag van de ander. Vaak blijf je hopen op de versie van het begin en onthoud je de goede momenten beter dan de slechte. Misschien voel je zonder contact een sterke onrust, en opluchting zodra er weer een bericht komt. En er kan angst zijn voor wat er gebeurt als je weggaat, soms voor de ander, soms voor jezelf.

Na de breuk kan het zich laten zien in hevig missen, terwijl je weet dat het niet goed was. Je kunt merken dat je steeds weer contact zoekt, of de social media van de ander bekijkt, of terug wilt terwijl een deel van je dat absoluut niet wil. Over dat dubbele gevoel schreef ik ook in het artikel over je ex missen maar niet terug willen.

Het verschil tussen trauma bonding en gewone liefde

In een gezonde relatie mis je de ander ook als die er niet is, en kan een ruzie flink pijn doen. Het verschil zit in de basis. In een gezonde relatie voel je je over het geheel genomen veiliger en meer jezelf bij de ander. Conflicten worden opgelost, en de warmte is redelijk voorspelbaar.

Bij trauma bonding is de warmte juist onvoorspelbaar, en de band kan sterker worden naarmate de pijn groter is. Bij de ander voel je je dan vooral opgelucht als het even goed gaat, en zelden echt rustig. Een vraag die kan helpen: voel ik me bij deze persoon veilig, of voel ik me vooral opgelucht als het onveilige gevoel even wegblijft?

Wat mensen met trauma bonding mij vooral zeggen, is dat ze de ander niet los kunnen laten, ook al weten ze dat het niet veilig was, of voelen ze zich opgelucht dat de relatie over is. Mijn antwoord is dan dat dit komt door de spanning in hun lichaam, en dat ze moeten beginnen om daar weer rust te creëren, zodat ze weer terug kunnen komen bij zichzelf en bij een rustig zenuwstelsel.

Wat je kunt doen als je jezelf herkent

Wat ik je vooral wil meegeven, is mildheid. Je lichaam heeft gedaan wat het moest doen in een situatie die steeds wisselde tussen gevaar en troost. Dat het nu moeite heeft om los te laten, is logisch.

Daarnaast helpt afstand. Een trauma bond kan bij elk nieuw contact weer sterker worden, omdat een bericht de cyclus van spanning en opluchting zo weer kan aanzetten. Hoe minder contact, hoe meer ruimte je lichaam krijgt om te kalmeren, al voelt dat in het begin vaak zwaarder in plaats van lichter. Zit je nog samen, of ben je bang voor de reactie van de ander, neem dan geen afstand op eigen houtje. Weggaan kan dan ook echt riskant zijn, en Veilig Thuis kan je helpen om dat veilig te plannen.

En je kunt je lichaam helpen om een andere bron van rust te vinden. Een hand op je borst, je voeten stevig op de grond en een paar keer diep zuchten geven je zenuwstelsel een signaal van veiligheid dat niet van de ander afhangt. Doe het een paar keer per dag, ook als het goed gaat. Zo bouw je langzaam een basis waarop je kunt terugvallen als het verlangen opkomt.

En als je nog in de relatie zit en je je bedreigd of onveilig voelt, ga dan eerst voor veiligheid.

Voel je je niet veilig, of word je bedreigd? Bel Veilig Thuis, 0800-2000 (gratis, dag en nacht bereikbaar). Bij direct gevaar: 112.

Zo begint de test. Herken je dit?Ik mis de ander, ook al weet ik hoeveel pijn de relatie me deed.Je antwoordt in de test zelf, met één klik per vraag.

Waarom kun je niet los van iemand die je pijn deed?

Herken je dat je niet los kunt van iemand die je pijn deed? De zelftest laat zien welke kenmerken van trauma bonding jij herkent, met een tip die past bij hoe sterk de band nu nog trekt.

Doe de gratis zelftest

Je bent er in een paar minuten doorheen. De test helpt je kijken, een diagnose stelt hij niet.

Begrijpen is een begin

Laat eerst de spanning zakken. Wat je verder wilt, hoef je nu nog niet te weten. Omdat trauma bonding ook in je lijf zit, is begrijpen alleen vaak niet genoeg, en daarvoor is De Loslaat-Sessie er: je gaat thuis liggen en ik begeleid je drie kwartier lang door je ademhaling. Zit je nog in een onveilige situatie of heb je traumaklachten, dan gaat hulp voor en is de sessie hooguit een steun ernaast.

Veelgestelde vragen: wat is trauma bonding?

Over de auteur

Ik ben Jens Kemna, lichaamsgerichte coach bij liefdesverdriet in Den Haag. Coach ben ik sinds 2022 en ademcoach sinds 2023, en sinds 2024 gebruik ik ook geluid als ondersteuning. Zelf kwam ik op ademwerk uit na een tip van mijn coach, en uiteindelijk vond ik daardoor veel meer rust. Inmiddels deden meer dan 500 mensen ademwerk met mij. Ik stel geen diagnoses en ik ben geen therapeut. Wat ik doe, is mensen helpen om de spanning in hun lijf te laten zakken, naast de hulp die ze verder nodig hebben. Uit dat werk is De Loslaat-Sessie ontstaan, een ademsessie die je thuis doet om je lichaam uit de waakstand te laten zakken. Lees meer over mijn aanpak →