Onveilige hechting bij volwassenen: kenmerken, oorzaken en wat helpt

Na een relatiebreuk merk je misschien dat je reageert op een manier die je zelf niet begrijpt, met een heftigheid die niet lijkt te passen bij de situatie. Dat is meestal het moment waarop mensen gaan zoeken, en waarop het woord onveilige hechting voor het eerst valt.

Onveilige hechting betekent dat je in nabije relaties niet vanzelf vertrouwt dat de ander er voor je is, en dat je lichaam daarom op afstand of juist op nabijheid reageert met spanning. Bij volwassenen zie je het vooral in de liefde: snel onrustig worden als de ander afstand neemt, zelf afstand nemen als het te dichtbij komt, of tussen die twee heen en weer schieten. Het is een aangeleerd patroon, en het kan veranderen.

Ben je benieuwd welke kant van onveilige hechting bij jou het sterkst is? De korte hechtingsstijltest geeft je daar een eerste indicatie van.

Wat is onveilige hechting?

Hechting gaat over de band tussen jou en de mensen van wie je afhankelijk bent. De Britse psychiater John Bowlby beschreef al in de vorige eeuw hoe kinderen bij spanning troost zoeken bij hun verzorgers. Zijn collega Mary Ainsworth liet in onderzoek zien dat kinderen daarbij verschillende patronen ontwikkelen, afhankelijk van hoe voorspelbaar die troost kwam (de zogenoemde vreemde situatie-test, een Engelstalig overzicht van hun werk vind je hier). Later bleek dat die patronen ook bij volwassenen terugkomen, in hun liefdesrelaties.

Wie veilig gehecht is, vertrouwt er over het algemeen op dat de ander er is, ook als die even afstand neemt. Bij onveilige hechting is dat vertrouwen er minder vanzelf. Er worden meestal drie vormen onderscheiden: angstig, vermijdend en angstig vermijdend, ook wel gedesorganiseerd genoemd. Wat de verschillende stijlen in een relatie doen, zie je bij hechtingsstijlen.

Zelf deel ik het liever in twee groepen in: veilig gehecht en niet veilig gehecht, waarbij die laatste groep vaak heen en weer gaat tussen angstig en vermijdend. Hoe ik dat bij mezelf ontdekte, lees je in het stuk over angstig gehecht.

Kenmerken van onveilige hechting bij volwassenen

Onveilige hechting laat zich vooral zien in hoe je met nabijheid en afstand omgaat. Aan de angstige kant herken je het aan veel nadenken over de relatie, behoefte aan bevestiging, berichten lezen op zoek naar een verborgen betekenis en het moeilijk vinden om de ander ruimte te geven. Aan de vermijdende kant herken je het aan dingen liever alleen oplossen, je ongemakkelijk voelen bij veel nabijheid, gevoelens wegdrukken en afstand nemen als het serieus wordt. Meer daarover lees je in het artikel over de vermijdende hechtingsstijl.

Daarnaast zijn er kenmerken die bij allebei voorkomen. Je kunt sterk reageren op kleine signalen, of het gevoel hebben dat liefde onzeker is en je die steeds moet verdienen of bewaken. Vaak is er een patroon van aantrekken en afstoten, bij jezelf of in je relaties, en een neiging om steeds in hetzelfde soort relaties te belanden, waarbij de een najaagt en de ander wegloopt.

Waar onveilige hechting vandaan komt

Vaak ligt de oorsprong in je jeugd. Als troost niet voorspelbaar was, omdat een ouder er soms wel en soms niet was, of omdat gevoelens tonen niet werd gewaardeerd, leert een kind zich aan te passen. Het gaat dan harder roepen om aandacht, of het leert zichzelf te redden en anderen niet nodig te hebben. Dat zijn slimme oplossingen voor een kind. Als volwassene kunnen ze je in de weg zitten.

Maar ook relaties op latere leeftijd kunnen je hechting kleuren. Een relatie waarin je lang onzeker was over de ander, of een pijnlijke breuk, kan een patroon versterken dat eerst nauwelijks zichtbaar was. Bij mij werd het angstige patroon pas na zo’n breuk echt zichtbaar.

Onveilige hechting zit ook in je lichaam

Hechting is in de kern iets lichamelijks. Een baby leert rustig worden doordat een ouder het oppakt, wiegt en met een rustige stem praat. Het zenuwstelsel van de ouder helpt het zenuwstelsel van het kind tot rust te komen. Dat heet co-regulatie, en volwassenen doen dat bij elkaar ook nog steeds.

Bij onveilige hechting heeft je zenuwstelsel minder goed geleerd dat het na spanning weer veilig wordt. Daarom kan je lichaam zo sterk reageren op afstand of op te veel nabijheid. Aan de angstige kant voel je vaak onrust, een knoop in je maag en een drang om iets te doen. Aan de vermijdende kant merk je eerder dat je verstijft of dichtklapt, of je voelt de behoefte om weg te gaan. Na een relatiebreuk staat dat systeem vaak extra hard aan.

Kan onveilige hechting herstellen?

Vaak wel. Er wordt weleens gesproken over verdiende veiligheid: mensen die onveilig begonnen, maar door ervaringen, bewustzijn en veilige relaties steeds meer veiligheid hebben opgebouwd. Een boek kan een goed begin zijn, maar het verschil ontstaat meestal door herhaalde ervaringen waarin je lichaam merkt dat spanning weer zakt.

Wat ik bij mensen zie werken, is zelf aan de slag gaan in plaats van de partner te willen veranderen. Dat begint vaak met oefenen in jezelf tot rust brengen, zodat je minder afhankelijk bent van de reactie van een ander. Een eenvoudige oefening: als je merkt dat je onrustig wordt of juist wilt dichtklappen, leg een hand op je borst en een op je buik, en adem een paar minuten rustig uit, langer dan je inademt. Benoem voor jezelf wat er gebeurt: dit is een oud patroon, en het mag er zijn.

Benieuwd welke kant van onveilige hechting het meest bij jou past? De korte test hieronder geeft je een eerste indicatie.

Zo begint de test. Herken je dit?Als de ander niet snel reageert op een bericht, word ik onrustig.Je antwoordt in de test zelf, met één klik per vraag.

Welke hechtingsstijl heb jij? Een korte indicatie

Wil je weten welke kant van onveilige hechting het meest bij jou past? De korte hechtingsstijltest geeft je een eerste indicatie, met uitleg over wat dat na een relatiebreuk betekent.

Doe de gratis zelftest

Het kost een paar minuten. Zie de uitkomst als een korte indicatie, geen volledige meting.

Van inzicht naar ervaring

Bewustzijn van je patroon helpt je om jezelf te begrijpen, en je lichaam leert vooral door te ervaren. Na een relatiebreuk komt je patroon vaak het duidelijkst naar boven op de momenten dat je je ex wilt appen, of juist alles wilt afsluiten. Wil je daar verder mee, dan kun je Het Contactplan gebruiken. Daarin zit een uitgebreide hechtingsstijltest, die verder gaat dan de korte indicatie hierboven, en een plan dat je op een rustig moment maakt voor de momenten dat je je ex wilt appen. Je hoeft daarvoor niet eerst te weten waar je met je patroon naartoe wilt, en ook niet of je ooit nog contact wilt.

Veelgestelde vragen over onveilige hechting

Over de auteur

Ik ben Jens Kemna, lichaamsgerichte coach bij liefdesverdriet in Den Haag. Coach ben ik sinds 2022 en ademcoach sinds 2023, en sinds 2024 gebruik ik ook geluid als ondersteuning. Zelf kwam ik op ademwerk uit na een tip van mijn coach, en uiteindelijk vond ik daardoor veel meer rust. Inmiddels deden meer dan 500 mensen ademwerk met mij. Ik weet zelf hoe liefdesverdriet voelt: twee serieuze relaties van mij liepen stuk, en de tweede liet me zien hoe sterk mijn eigen angstige hechting meespeelde. Uit dat werk is De Loslaat-Sessie ontstaan, een ademsessie die je thuis doet om je lichaam uit de waakstand te laten zakken. Lees meer over mijn aanpak →