Gaslighting voorbeelden in een relatie: zinnen waardoor je aan jezelf gaat twijfelen
Gaslighting voorbeelden in een relatie zijn zinnen als “dat heb ik nooit gezegd”, “je bent veel te gevoelig” en “je haalt dingen door elkaar”, die zo vaak terugkomen dat je gaat twijfelen aan je eigen geheugen en gevoel. Het gaat om een patroon waarbij jouw waarneming steeds opnieuw wordt ontkend of verdraaid, tot je jezelf minder gaat geloven dan de ander.
De term komt van de film Gaslight uit 1944, gebaseerd op een toneelstuk uit 1938. Daarin laat een man de gaslampen in huis zachtjes flikkeren en ontkent hij dat er iets verandert, tot zijn vrouw denkt dat ze gek wordt. Hoe gaslighting in relaties werkt, onderzocht de Amerikaanse sociologe Paige Sweet (haar artikel uit 2019 lees je hier, in het Engels). In relaties is het zelden zo theatraal. Het zit in kleine zinnen, die je pas achteraf als patroon herkent.
Herken je dat patroon misschien? Dat kun je rustig nagaan met de korte zelftest over gaslighting, zonder dat je ergens je naam achterlaat.
Gaslighting voorbeelden: zinnen die je misschien herkent
De meest voorkomende vorm is ontkennen wat er gebeurd is, met zinnen als “dat heb ik nooit gezegd”, “dat is nooit gebeurd” of “je verzint het”. Als dat een keer gebeurt, kan het een misverstand zijn. Als het steeds gebeurt, ook bij dingen waarvan je zeker weet dat ze zo waren, kun je je geheugen gaan wantrouwen.
Ook je gevoel kan worden weggezet: “je bent veel te gevoelig”, “je overdrijft weer”, “met jou kan ik nooit iets normaal bespreken” of “daar hoef je toch niet zo moeilijk over te doen”. Het gesprek gaat dan ongemerkt over de vraag of jij wel normaal reageert, in plaats van over wat er gebeurde. Misschien leer je je gevoelens kleiner te maken, of ze helemaal niet meer te uiten.
Soms wordt het verhaal omgedraaid. Je kaart iets aan wat je pijn deed, en binnen een paar minuten gaat het gesprek over wat jij fout deed, bijvoorbeeld met “als jij niet zo had gedaan, had ik niet zo gereageerd” of “als jij niet zo achterdochtig of claimerig was, dan hoefde ik niet te liegen”. En voor je het weet, bied jij excuses aan voor iets wat je zelf wilde bespreken.
Een andere vorm is twijfel zaaien over je geheugen of je hoofd, met zinnen als “je haalt dingen door elkaar”, “je weet het niet meer goed, je was moe” of “iedereen vindt dat je raar doet”. Soms gebeurt dat met verwijzingen naar anderen, waardoor je ook tegenover vrienden of familie onzeker wordt.
En dan is er nog het weglachen, met “het was maar een grapje” of “kun je ook nergens om lachen?” Een kwetsende opmerking wordt zo achteraf onschuldig gemaakt, en jij bent degene die geen humor heeft.
Gaslighting of gewoon een meningsverschil?
Niet elke keer dat iemand het anders herinnert, is gaslighting. Mensen onthouden dingen echt verschillend, zeker in emotionele situaties. Het verschil zit in een paar dingen. Bij een gewoon meningsverschil is er ruimte voor allebei de herinneringen: ik weet het anders, maar ik geloof dat jij het zo hebt ervaren. Bij gaslighting is er maar één waarheid, en dat is die van de ander.
Een ander verschil is het patroon. Één keer iets ontkennen is menselijk. Het steeds doen, juist bij dingen die belangrijk voor je zijn, en daarbij je gevoel of je verstand in twijfel trekken, is iets anders. En een derde verschil is hoe je je voelt na zo’n gesprek: duidelijker en gehoord, of verward, schuldig en kleiner?
Het kan ook zijn dat je je eigen gedrag in dit stuk herkent. Iedereen zegt in een ruzie weleens dat de ander overdrijft. Dat maakt niet dat je iemand gaslight. Het gaat om de herhaling en om het effect: dat de ander structureel aan zichzelf gaat twijfelen.
Wat gaslighting met je lichaam doet
Gaslighting raakt ook je lichaam. Als je steeds niet weet of je eigen waarneming klopt, blijf je vaak alert. Misschien ga je gesprekken voorbereiden, berichten opslaan als bewijs en dingen opschrijven om later te kunnen laten zien dat het echt zo was. Je zenuwstelsel staat dan bijna voortdurend aan.
Daarbij hoort vaak een vaag, misselijk gevoel tijdens gesprekken, een hoofd dat leeg of mistig wordt, of het gevoel dat je even uit je lijf stapt. Dat laatste is een vorm van bevriezen: als vechten en vluchten geen optie lijken, schakelt je lichaam een beetje uit om je te beschermen. Wat er daarna nog in je lijf doorwerkt, beschrijf ik bij je lichaam na een relatiebreuk.
Gaslighting heeft vaak een grote impact op je vertrouwen en je eigenwaarde. Mensen vragen mij dan vaak wat ik ervan vind, en zoeken naar bevestiging. Ze zitten veel in hun hoofd, herhalen gesprekken wel honderd keer en hebben soms weinig gevoel in hun lichaam, met veel spanning in de borst.
Na de relatie kan die onzekerheid nog lang blijven. Misschien twijfel je steeds vaker aan jezelf, verontschuldig je je voortdurend, zoek je bij de ander bevestiging over wat er echt gebeurde, ben je bang om iets verkeerd te zeggen of heb je het gevoel dat je niet helemaal jezelf bent. Hoe je dat stap voor stap terugwint, lees je in het artikel over jezelf weer vertrouwen na gaslighting.
Wat je kunt doen als je dit herkent
Het kan helpen om dingen op te schrijven, vooral voor jezelf. Wat gebeurde er, wat werd er gezegd en wat voelde je? Als je het later terugleest, merk je misschien dat je meer op je gevoel kon vertrouwen dan je toen dacht. Woon je nog met de ander samen, of kan de ander in je telefoon, mail of computer kijken, bewaar je aantekeningen dan niet daar, maar bijvoorbeeld bij iemand die je vertrouwt. Veilig Thuis kan met je meedenken over hoe je dat veilig doet.
Toets je ervaring ook bij iemand die je vertrouwt. Je gevoel heeft geen toestemming nodig, maar het helpt om weer te horen hoe een ander naar dezelfde situatie kijkt. Praten kan daarbij helpen, al is het niet het hele verhaal. Daar ga ik dieper op in bij waarom praten niet altijd genoeg is na een relatiebreuk.
En help je lichaam om uit de mist te komen. Voel je voeten op de grond, kijk om je heen en benoem een paar dingen die je ziet, adem rustig uit. Dat brengt je terug in het hier en nu, en vanuit daar kun je jezelf weer beter horen.
Voel je je niet veilig, of word je bedreigd? Bel Veilig Thuis, 0800-2000 (gratis, dag en nacht bereikbaar). Bij direct gevaar: 112.
Twijfel je of wat jij meemaakte gaslighting was? De zelftest hieronder helpt je om het rustig te bekijken.
Werd je gegaslight? Herken de patronen
Herken je een paar van deze zinnen? De zelftest helpt je rustig te kijken of het bij losse momenten bleef of een patroon was, zonder dat je meteen een conclusie hoeft te trekken.
Doe de gratis zelftestHet kost een paar minuten. De test helpt je kijken naar een patroon, een oordeel over jou of de ander is het niet.
Als je lichaam nog in de mist zit
Je hoeft nu niet uit te zoeken wie er gelijk had. Laat eerst de spanning zakken. Wat je verder wilt, hoef je nu nog niet te weten. Na een relatie met veel gaslighting blijft je lichaam vaak nog lang alert, en daarvoor is De Loslaat-Sessie er: drie kwartier begeleid ademen, thuis, met mijn stem erbij, om weer bij je eigen gevoel te komen. Zit je nog in een onveilige situatie, dan gaat hulp voor.
Veelgestelde vragen over gaslighting voorbeelden
Welke gaslighting voorbeelden komen in relaties vaak voor?
Veel voorkomende zinnen zijn dat heb ik nooit gezegd, je bent veel te gevoelig, je haalt dingen door elkaar, als jij niet zo had gedaan had ik niet zo gereageerd en het was maar een grapje. Het gaat om het patroon waarin jouw waarneming steeds wordt ontkend of verdraaid.
Wat is het verschil tussen gaslighting en een meningsverschil?
Bij een meningsverschil is er ruimte voor allebei de herinneringen. Bij gaslighting is er maar één waarheid, die van de ander, en worden je gevoel of je verstand steeds in twijfel getrokken. Het verschil zit in de herhaling en in het effect op jou.
Waar komt het woord gaslighting vandaan?
Van de film Gaslight uit 1944, gebaseerd op een toneelstuk uit 1938. Daarin laat een man de gaslampen flikkeren en ontkent hij dat, tot zijn vrouw aan haar eigen waarneming gaat twijfelen.
Wat doet gaslighting met je lichaam?
Je blijft vaak alert omdat je niet weet of je eigen waarneming klopt. Je kunt je misselijk of mistig voelen tijdens gesprekken, of het gevoel hebben even uit je lijf te stappen. Dat is een vorm van bevriezen, een bescherming van je zenuwstelsel.
Wat kan ik doen als ik gaslighting herken?
Schrijf voor jezelf op wat er gebeurde en wat je voelde, en bewaar het waar de ander niet bij kan. Toets je ervaring bij iemand die je vertrouwt en help je lichaam terug in het hier en nu met rustig ademen. Voel je je niet veilig, dan kun je terecht bij Veilig Thuis; het nummer staat in het artikel.
Over de auteur
Ik ben Jens Kemna, lichaamsgerichte coach bij liefdesverdriet in Den Haag. Coach ben ik sinds 2022 en ademcoach sinds 2023, en sinds 2024 gebruik ik ook geluid als ondersteuning. Zelf kwam ik op ademwerk uit na een tip van mijn coach, en uiteindelijk vond ik daardoor veel meer rust. Inmiddels deden meer dan 500 mensen ademwerk met mij. Ik stel geen diagnoses en ik ben geen therapeut. Wat ik doe, is mensen helpen om de spanning in hun lijf te laten zakken, naast de hulp die ze verder nodig hebben. Uit dat werk is De Loslaat-Sessie ontstaan, een ademsessie die je thuis doet om je lichaam uit de waakstand te laten zakken. Lees meer over mijn aanpak →
