Angstig vermijdende hechting: als je nabijheid wilt en er tegelijk bang voor bent

De ene dag mis je iemand zo erg dat het pijn doet, de volgende dag wil je diegene nooit meer zien. Herken je dat, dan ben je waarschijnlijk ook een beetje moe van je eigen tegenstrijdigheid. Dat heen en weer past bij angstig vermijdende hechting, en erachter zitten twee beschermingsreacties van je lichaam die tegelijk aanstaan.

Angstig vermijdende hechting betekent dat je tegelijk verlangt naar nabijheid en er bang voor bent. Je wilt dichtbij komen, en zodra het dichtbij komt, voelt het soms onveilig en wil je weg. In relaties zie je dat als heen en weer schieten tussen vastklampen en afstoten. Het wordt ook wel gedesorganiseerde hechting genoemd, en het kan het meest verwarrende patroon zijn, voor jezelf en voor de ander.

Welk patroon is bij jou het sterkst? De korte hechtingsstijltest geeft je in een paar minuten een eerste indicatie.

Wat is angstig vermijdende hechting?

In het denken over hechting bij volwassenen worden vaak vier stijlen onderscheiden: veilig, angstig, vermijdend en angstig vermijdend. Dat model is onder meer uitgewerkt door de psychologen Kim Bartholomew en Leonard Horowitz (hun onderzoek uit 1991 lees je hier, in het Engels). De angstig vermijdende stijl combineert de onrust van de angstige stijl met de afstand van de vermijdende. Je bent bang om verlaten te worden, en ook bang om echt gezien te worden.

Alle stijlen naast elkaar vind je bij hechtingsstijlen. Ik herken het heen en weer ook bij mezelf. Na een moeilijke relatie merkte ik bij het daten dat ik steeds twijfelde of iemand wel de juiste was, en zodra iemand zich juist van mij wegduwde, sloeg het om en werd ik angstig. Bij mij is het angstige patroon wel het sterkst. Bij angstig vermijdende hechting is er vaak geen duidelijk hoofdpatroon: beide reacties zijn ongeveer even sterk, en welke wint hangt af van het moment.

Hoe je angstig vermijdende hechting herkent

Misschien verlang je naar een relatie, maar word je onrustig zodra die er is. Je trekt iemand naar je toe en duwt diegene weer weg, soms binnen een paar dagen, en je vindt het moeilijk om de ander te vertrouwen, ook als die je geen reden geeft om te twijfelen. Je kunt overweldigd raken door je eigen gevoelens en dan ineens helemaal dichtklappen. En je hebt de neiging om relaties te kiezen waarin het ook spannend en onvoorspelbaar is, omdat rust bijna verdacht voelt.

Na een relatiebreuk kan dat er zo uitzien: de ene week wil je de ander koste wat het kost terug, de week erna blokkeer je het nummer. Je kunt het verlies heel heftig voelen en tegelijk opgelucht zijn. Die gevoelens lijken elkaar uit te sluiten, maar ze komen uit hetzelfde systeem. Voel je vooral de angstige kant, lees dan verder over verlatingsangst. Herken je vooral de neiging om weg te gaan, dan past mijn stuk over bindingsangst beter.

Waar het vandaan komt

Angstig vermijdende hechting ontstaat vaak als de persoon die veiligheid moest bieden, tegelijk ook een bron van angst of onvoorspelbaarheid was. Een kind kan dan niet goed kiezen: naar de ouder toe gaan voor troost voelt eng, en weggaan kan ook niet. Het lichaam leert dan om allebei te doen, naar de ander toe en ervan weg.

Dat kan te maken hebben met ingrijpende ervaringen in je jeugd, maar dat hoeft niet. Ook latere relaties waarin liefde en angst door elkaar liepen, kunnen dit patroon versterken. Het is belangrijk om hier mild in te zijn. Je hoeft niet te weten waar het precies vandaan komt om er iets aan te kunnen doen. En als je merkt dat er oude pijn onder zit die je dagelijks leven zwaar maakt, is het verstandig om daar hulp bij te zoeken, bijvoorbeeld via je huisarts bij een psycholoog.

Wat er in je lichaam gebeurt

Bij angstig vermijdende hechting staan in je zenuwstelsel als het ware het gaspedaal en de rem tegelijk ingedrukt. Het gaspedaal is de onrust en de drang om contact te zoeken. De rem is het dichtklappen, het verstijven, het gevoel dat je er even niet meer bent. Mensen beschrijven dat vaak als heel onrustig zijn en tegelijk verdoofd, of als een golf van paniek die overgaat in leegte.

Dat maakt het ook lastig om met je lichaam te werken. Een oefening die rust moet brengen, kan in het begin juist onrust oproepen, omdat stil worden ook eng kan voelen. Daarom begin je hier liever klein en zacht, met een paar ademhalingen met je ogen open, terwijl je om je heen kijkt en een paar dingen in de ruimte benoemt. Lang stil liggen kan later nog komen. Zo laat je je lichaam weten dat je hier bent, nu, en dat het veilig is.

Wat helpt bij angstig vermijdende hechting

Het begint bij herkennen welke reactie er op een moment aanstaat. Wil ik nu naar de ander toe, of wil ik nu weg? Alleen al dat benoemen geeft wat ruimte, omdat je dan niet meer volledig in de reactie zit.

Daarna helpt vertragen. Neem geen grote beslissingen over je relatie op het hoogtepunt van een golf, niet als je de ander terug wilt en ook niet als je alles wilt afbreken. Wacht tot je lichaam weer wat gezakt is, bijvoorbeeld door rustig uit te ademen, je voeten op de grond te voelen of iets warms te drinken, en kijk daarna opnieuw.

En je kunt in kleine stapjes veiligheid opbouwen bij mensen die voorspelbaar zijn, zoals een vriend die zich aan afspraken houdt of een collega bij wie je je ontspannen voelt. Elke ervaring waarin nabijheid niet gevaarlijk blijkt, helpt je zenuwstelsel om iets bij te leren. Omdat dit patroon vaak dieper zit, kan begeleiding van een therapeut die met hechting en trauma werkt een goede aanvulling zijn.

Wil je een eerste indicatie van je eigen patroon? De korte hechtingsstijltest hieronder helpt je daarbij.

Zo begint de test. Herken je dit?Als de ander niet snel reageert op een bericht, word ik onrustig.Je antwoordt in de test zelf, met één klik per vraag.

Welke hechtingsstijl heb jij? Een korte indicatie

Schiet je in relaties heen en weer tussen dichtbij willen en weg willen? De korte hechtingsstijltest geeft je een eerste indicatie van je patroon, met uitleg over wat dat na een relatiebreuk betekent.

Doe de gratis zelftest

Je ziet je uitslag meteen, na een paar korte stellingen. Neem hem mee als richting, niet als label.

Een zachte volgende stap

Na een relatiebreuk staat dit patroon vaak extra hard aan, met golven van verlangen en terugtrekken die je uitputten. Op het hoogtepunt van zo’n golf wil je je ex soms meteen appen, of juist alles afbreken. Voor die momenten is Het Contactplan bedoeld: je maakt op een rustig moment een plan voor als je je ex wilt appen, zodat je niet op het hoogtepunt hoeft te beslissen. Er zit ook een uitgebreide hechtingsstijltest in, voor als je beter wilt zien welke reactie bij jou het sterkst is. Of je naar de ander toe wilt of juist weg, hoeft daarvoor niet vast te staan.

Veelgestelde vragen over angstig vermijdende hechting

Over de auteur

Ik ben Jens Kemna, lichaamsgerichte coach bij liefdesverdriet in Den Haag. Coach ben ik sinds 2022 en ademcoach sinds 2023, en sinds 2024 gebruik ik ook geluid als ondersteuning. Zelf kwam ik op ademwerk uit na een tip van mijn coach, en uiteindelijk vond ik daardoor veel meer rust. Inmiddels deden meer dan 500 mensen ademwerk met mij. Ik weet zelf hoe liefdesverdriet voelt: twee serieuze relaties van mij liepen stuk, en de tweede liet me zien hoe sterk mijn eigen angstige hechting meespeelde. Uit dat werk is De Loslaat-Sessie ontstaan, een ademsessie die je thuis doet om je lichaam uit de waakstand te laten zakken. Lees meer over mijn aanpak →